Bağımsız Yüklenici mi, İşçi mi?
İşçi sınıflandırması referans rehberi: hukuki testler, uyum gereklilikleri ve çalışma ilişkilerinin yapılandırılması.
Bu Neden Önemli
Bir işçiyi bağımsız yüklenici olarak hatalı sınıflandırmak ciddi sonuçlar doğurabilir: geriye dönük vergi borcu, ödenmemiş istihdam vergilerinin belirli bir yüzdesine ulaşan cezalar [güncel oranlar için kaynak doğrulaması gereklidir], hak talepleri davaları ve hatta cezai soruşturma. Bu kuralları hem işveren hem de yüklenici konumundaki kişilerin bilmesi zorunludur.
İçindekiler
1. Genel Bakış: İşçi ve Yüklenici Ayrımı
İşçi ile bağımsız yüklenici arasındaki fark, iş unvanına ya da sözleşmede yazılana göre değil, fiili çalışma ilişkisinin niteliğine göre belirlenir. Kişiye hangi sıfatı verdiğiniz değil, işin pratikte nasıl yürütüldüğü belirleyicidir.
İşçi (Çalışan)
- •İşverenin emir ve talimatları doğrultusunda çalışır
- •Çalışma saatleri ve yeri işverence belirlenir
- •İşverenin araç ve gereçlerini kullanır
- •Sosyal haklardan yararlanır (sağlık, emeklilik vb.)
- •Vergi kesintisi işverence yapılır
- •İş mevzuatı kapsamında koruma altındadır
Bağımsız Yüklenici
- •İşin nasıl, ne zaman ve nerede yapılacağına kendisi karar verir
- •Çalışma takvimini ve mekanını kendisi belirler
- •Kendi araç ve gereçlerini kullanır
- •Müşteriden sosyal hak talep edemez
- •Vergisini kendisi öder (serbest meslek)
- •Birden fazla müşteriye hizmet verir
2. IRS 3-Faktör Testi
IRS, taraflar arasındaki kontrol ve bağımsızlık derecesini değerlendiren bir "common law" testi uygular. Bu test üç ana faktör grubunu inceler:
1Davranışsal Kontrol
Şirket, işçinin ne yaptığını ve nasıl yaptığını fiilen kontrol ediyor mu ya da buna hakkı var mı?
Önemli Sorular:
- • Şirket işin zamanını, yerini ve yöntemini belirliyor mu?
- • Şirket çalışma yöntemleri konusunda eğitim veriyor mu?
- • İşin belirli bir sırayla yapılması isteniyor mu?
- • Şirket yalnızca sonucu mu yoksa işin NASIL yapıldığını mı denetliyor?
2Finansal Kontrol
İşletme, işçinin mali ve ticari faaliyetlerini yönlendiriyor veya denetliyor mu?
Önemli Sorular:
- • İşçinin tazmin edilmeyen iş giderleri var mı?
- • İşçi kendi ekipman veya tesisine yatırım yapıyor mu?
- • İşçi hizmetlerini açık piyasada sunuyor mu?
- • Ödeme nasıl yapılıyor (saatlik mi, proje bazlı mı, komisyon mu)?
- • İşçi kâr veya zarar edebilecek konumda mı?
3İlişki Türü
Taraflar arasındaki ilişkinin doğası nedir?
Önemli Sorular:
- • İlişkiyi düzenleyen yazılı bir sözleşme var mı?
- • İşçi sosyal haklardan yararlanıyor mu (sigorta, emeklilik, izin)?
- • İlişki süresiz mi yoksa belirli bir projeye mi bağlı?
- • Yapılan iş, işletmenin esas faaliyet alanının parçası mı?
Önemli Not
Tek bir faktör belirleyici değildir; IRS ilişkinin bütününü değerlendirir. SS-8 Formu ile IRS'ten statü tespiti talep edebilirsiniz; ancak bu süreç altı ayı aşabilir ve vergi denetimi başlatabilir.
3. ABC Testi (Kaliforniya ve Ötesi)
Kaliforniya'nın AB5 yasası (ve New Jersey, Massachusetts, Illinois gibi eyaletlerdeki benzerleri) daha katı olan ABC Testini uygular. Bu teste göre, aşağıdaki ÜÇ koşulun TAMAMI sağlanmadıkça kişi işçi sayılır:
AKontrolden Bağımsız
İşçi, hem sözleşme gereği hem de fiilen, işi veren tarafın kontrol ve yönlendirmesinden bağımsız biçimde çalışmalıdır.
BOlağan İşin Dışında
İşçinin yaptığı iş, işi veren kuruluşun olağan faaliyet alanının dışında kalmalıdır.
Örnek: Perakende mağazanın tuttuğu tesisatçı = yüklenici. Tesisat şirketinin istihdam ettiği tesisatçı = büyük olasılıkla işçi.
CBağımsız İş
İşçi, yaptığı işle aynı nitelikteki bağımsız bir ticari faaliyet, meslek veya işletmeyi fiilen sürdürüyor olmalıdır.
Kanıt olabilecekler: İşletme ruhsatı, kendi web sitesi, birden fazla müşteri, hizmetlerin kamuya açık tanıtımı
"B" Şartı En Zordur
Pek çok işletme ABC testinin B koşulunu sağlayamaz. Örneğin bir yazılım şirketi, kod yazdırmak için serbest geliştirici tutarsa, bu iş şirketin "olağan faaliyet alanı" içinde kalır. Bu durum, ABC testi uygulayan eyaletlerde yüklenici ilişkisi kurmayı belirgin şekilde zorlaştırmıştır.
ABC Testi Kullanan Eyaletler (2026 itibarıyla)
Not: Eyaletler ABC testini yalnızca belirli amaçlar için (örneğin, işsizlik) kullanabilir.
4. Ekonomik Gerçeklik Testi (DOL)
ABD Çalışma Bakanlığı (DOL), Adil Çalışma Standartları Yasası (FLSA) kapsamında statü belirlemek için Ekonomik Gerçeklik Testini uygular. Bu testte esas soru, işçinin ekonomik açıdan işverene bağımlı olup olmadığıdır.
Temel Soru
Nihai soru şudur: Bu kişi ekonomik olarak işverene mi bağımlıdır (işçi), yoksa kendi adına mı faaliyet göstermektedir (yüklenici)? Tek bir faktör belirleyici değildir; koşulların bütünü esas alınır.
5. Yan Yana Karşılaştırma
| Faktör | İşçi | Yüklenici |
|---|---|---|
| Çalışma Saati | İşverence belirlenir | Kendi belirler |
| Çalışma Yeri | İşverenin tesisinde | İstediği yerde |
| Araç-Gereç | İşveren sağlar | Kendisi sağlar |
| Eğitim | İşverence verilir | Mevcut uzmanlığı kullanır |
| Ödeme | Düzenli maaş veya saatlik | Proje bazlı / fatura ile |
| Vergi | İşverence kesilir | Kendisi öder (1099) |
| Sosyal Haklar | Hak sahibi olabilir | Müşteriden talep edemez |
| Sona Erme | İşten çıkarılabilir | Sözleşme ile sona erer |
| Münhasırlık | Genellikle tek işveren | Birden fazla müşteriye hizmet verir |
| Yönlendirme | Çalışma yöntemi işverence belirlenir | Yöntemini kendisi seçer |
6. Hatalı Sınıflandırmanın Sonuçları
İşçileri yüklenici olarak hatalı sınıflandırmanın işletmeler açısından ağır hukuki ve mali yaptırımları vardır. İşçiler de eksik kalan hak ve korumaları talep edebilir.
İşletmeler İçin
- --Geriye Dönük Vergiler:Eksik yatırılan tüm istihdam vergileri (Sosyal Güvenlik, Medicare, işsizlik sigortası)
- --Cezalar:Eksik vergilerin %40'ına varan para cezası ve faiz
- --Ödenmemiş Haklar:Sağlık sigortası, emeklilik ve ücretli izin borçları
- --Fazla Mesai ve Asgari Ücret:FLSA ihlali halinde iki katına kadar tazminat
- --Cezai Sorumluluk:Kasıtlı ihlaller cezai kovuşturma konusu olabilir
İşçiler İçin
- !İşveren Vergi Katkısı Yok:Serbest meslek vergisinin tamamını (%15,3) siz ödersiniz
- !Sosyal Hak Yok:Sağlık sigortası, emeklilik veya ücretli izin hakkı bulunmaz
- !İş Mevzuatı Koruması Yok:İşsizlik sigortası, iş kazası tazminatı ve FMLA korumasından yararlanamaz
- --Hak Talebi Yolunuz Açık:DOL veya eyalet kurumlarına başvurabilir ya da birikmiş ücret ve haklar için dava açabilirsiniz
Uygulamadaki Yaptırımlar
7. Uluslararası Değerlendirmeler
İşçi sınıflandırma kuralları ülkeden ülkeye büyük farklılıklar gösterir. Uluslararası faaliyet gösteren hem işletmelerin hem de çalışanların, ilgili ülkenin yerel düzenlemelerini bilmesi gerekir.
Türkiye
Türk hukukunda belirleyici kriter "bağımlılık" unsurudur: İşçi, işverenin emir ve talimatlarına tabi midir? Türk iş mevzuatı, şüphe halinde iş ilişkisinin varlığını esas alır. Hatalı sınıflandırma durumunda geriye dönük SGK primleri ve idari para cezaları gündeme gelir.
Avrupa Birliği
AB üye devletleri farklı testler uygular; ancak genel eğilim, kişiyi işçi olarak sınıflandırmaktan yanadır. Hazırlanan Platform Çalışma Direktifi, platform çalışanları için iş ilişkisi karinesi öngörmekte ve yüklenici statüsünü ispat yükünü platforma yüklemektedir.
Birleşik Krallık
Birleşik Krallık hukukunda üç kategori bulunur: çalışan (employee), işçi (worker) ve serbest meslek erbabı. "Worker" statüsü, tam istihdam haklarına sahip olmaksızın asgari ücret ve ücretli izin gibi bazı korumaları kapsar. IR35 düzenlemeleri, şirketlerin vergisel açıdan yüklenici statüsünü tespit etmesini zorunlu kılar.
Sınır Ötesi İşe Alma
Başka ülkelerde yüklenici çalıştırıyorsanız, yalnızca ABD kurallarına değil, ilgili ülkenin sınıflandırma düzenlemelerine de uymanız gerekir. Pek çok şirket, uluslararası uyumu sağlamak için kayıtlı işveren (EOR) hizmetlerinden yararlanmaktadır.
8. Uyum İçin En İyi Uygulamalar
Yüklenici İşe Alan İşletmeler İçin
- --Yüklenici ilişkisini açıkça belirten yazılı sözleşme düzenleyin
- --İşin NASIL yapıldığını değil, sonucunu denetleyin
- --Yüklenicinin başka müşterilerle çalışmasına engel olmayın
- --Eğitim vermeyin; gerekli uzmanlığa sahip kişilerle çalışın
- --Yüklenicinin çalışma saatlerini ve mekanını kendisinin belirlemesine izin verin
- --Maaş veya saatlik ücret yerine proje ya da aşama bazlı ödeme yapın
- --Yüklenicinin kendi araç-gereçlerini kullanmasını sağlayın
- --İşçilere sağlanan sosyal hakları sunmayın
- --W-2 değil, 1099 formu düzenleyin
- --Yüklenici tercihinin ticari gerekçesini yazılı olarak belgeleyin
İşçiler/Serbest Çalışanlar İçin
- --Bağımsızlığı göstermek için bir iş kuruluşu (LLC) kurun
- --Birden fazla müşteri için çalışın
- --Kendi web siteniz ve pazarlama materyalleriniz olsun
- --Kendi ekipman ve yazılımınızı kullanın
- --Kendi ücretlerinizi ve saatlerinizi belirleyin
- --İşiniz için fatura kesin (maaş çeki kabul etmeyin)
- --Kendi sigortanızı taşıyın
- --Sözleşmeleri birey olarak değil, işletme olarak imzalayın
- --İstihdam gibi görünen düzenlemelerden kaçının
Hızlı Sınıflandırma Kontrol Listesi
Cevapların çoğu "Evet" ise, işçi muhtemelen yüklenicidir. Çoğu "Hayır" ise, muhtemelen çalışandır.
Sık Sorulan Sorular
Sözleşme sınıflandırma kurallarını geçersiz kılabilir mi?
Hayır. Birini "yüklenici" olarak adlandıran bir sözleşme onu yasal olarak yüklenici yapmaz. Sınıflandırma, etiketler veya anlaşmalarla değil, çalışma ilişkisinin gerçek doğasıyla belirlenir. Mahkemeler ve kurumlar işin gerçekte nasıl yapıldığına bakar.
Yanlış sınıflandırılmışsam ne olur?
IRS (Form SS-8), Çalışma Bakanlığı veya eyalet çalışma kurumunuza şikayette bulunabilirsiniz. Geri ödeme, fazla mesai, haklar ve vergi iadeleri hakkınız olabilir. Bir iş hukuku avukatına danışmayı düşünün.
Bir şirket için yüklenici ve başka biri için çalışan olabilir miyim?
Evet, kesinlikle. Sınıflandırma ilişkiye göre belirlenir. Günlük işinizde çalışan ve serbest çalışma için meşru yüklenici olabilirsiniz, her ilişki uygun kriterleri karşıladığı sürece.
Evden çalışmak beni yüklenici yapar mı?
Hayır. Uzaktan çalışma tek başına sınıflandırmayı belirlemez. Birçok çalışan evden çalışır. Önemli olan işin NEREDE değil, NASIL yapıldığı üzerindeki kontrol derecesidir.
Gig ekonomisi ne olacak?
Gig çalışanları (Uber, DoorDash, vb.) büyük hukuki mücadelelerin konusu olmuştur. Bazı eyaletler (Kaliforniya) onları çalışan olarak sınıflandırmaya doğru ilerledi, diğerleri yüklenici statüsünü sürdürüyor. Bu hukuk alanı hızla gelişiyor.
Otorite Çerçevesi
Kongre tarafından çıkarılan federal yasalar (örn. Adil Çalışma Standartları Yasası, İç Gelir Kanunu) bağlayıcı hukuktur. Federal kurumların yasal yetki altında çıkardığı düzenlemeler (örn. 29 C.F.R. Part 795) geçerli biçimde yayımlandığında kanun hükmündedir. Yüksek Mahkeme içtihadı — Nationwide Mutual Insurance Co. v. Darden gibi — federal hukuk meseleleri üzerinde bağlayıcıdır. IRS form talimatları ve gelir kararları dahil kurum rehberlik materyalleri ikna edici niteliktedir ancak mahkemeler üzerinde bağlayıcılığı yoktur. Mahkemeler, söz konusu rehberliğin resmiyetine ve ikna ediciliğine bağlı olarak Chevron veya Skidmore gibi doktrinler kapsamında kurum yorumlarına farklı düzeylerde saygı gösterebilir.
Pratik Sonuç
Kimleri etkiler
- —İşçi sınıflandırması yapan işletmeler
- —Bağımsız yükleniciler
- —İK ve bordro departmanları
Acil risk
Yanlış sınıflandırma, geriye dönük vergi, FLSA kapsamında cezalar ve ödenmemiş sosyal haklara ilişkin sorumluluk doğurabilir.
Sonraki prosedürel adım
Mevcut işçi sınıflandırmalarını IRS ortak hukuk testi ve ilgili eyalet standartlarına göre gözden geçirin.
Kaynaklar normatif sıraya göre sunulmaktadır. Alt kademe materyaller, üst kademe otoriteyi geçersiz kılmaz.
- –26 U.S.C. § 3509— Belirli istihdam vergileri için işveren sorumluluğunun belirlenmesi
- –29 U.S.C. § 203(e)–(g)— Adil Çalışma Standartları Yasası — işçi, işveren ve istihdam tanımları
- –Nationwide Mutual Insurance Co. v. Darden, 503 U.S. 318 (1992)— İşçi statüsü için Yüksek Mahkeme genel hukuk vekalet testi
- –29 C.F.R. § 795.100 et seq.— FLSA kapsamında işçi veya bağımsız yüklenici sınıflandırmasına ilişkin DOL nihai kuralı
- –IRS, Instructions for Form SS-8— Federal istihdam vergileri ve gelir vergisi kesintisi amacıyla işçi statüsünün belirlenmesi
Bu Maddeyi Kaynak Göster
EchoLegal, “Bağımsız Yüklenici mi, İşçi mi: Sınıflandırma Rehberi,” EchoLegal Hukuk Ansiklopedisi, v1.3 (son güncelleme 22 Oca 2026), https://echo-legal.com/tr/encyclopedia/contractor-vs-employee.
Bağımsız Yüklenici mi, İşçi mi: Sınıflandırma Rehberi, EchoLegal Hukuk Ansiklopedisi (son güncelleme 22 Oca 2026), https://echo-legal.com/tr/encyclopedia/contractor-vs-employee.
ecl-enc-00003