ABD'de Ticari Faaliyet İçin Gerekli Sözleşmeler
Son doğrulama: Ocak 2026
TL;DR
- • Yazılı sözleşmeler, ABD hukukunda ticari ilişkilerin birincil ispat aracıdır; sözlü anlaşmaların ispatı güçtür ve belirli işlemler için yazılı şekil zorunludur.
- • Uygulanacak hukuk maddesi, sözleşmenin hangi eyaletin maddi hukukuna göre yorumlanacağını belirler — New York ve Delaware en yaygın tercihlerdir.
- • İşçi sınıflandırmasının (çalışan mı, bağımsız yüklenici mi) vergi, sorumluluk ve uyum açısından ciddi sonuçları vardır.
- • Sınır ötesi sözleşmelerde tahkim şartı, New York Sözleşmesi kapsamında 170'ten fazla ülkede kararın tenfizini mümkün kılar.
- • Tehlikeli hükümler (sınırsız tazmin yükümlülüğü, belirsiz fikri mülkiyet devri, tek taraflı fesih hakkı) bir tarafı orantısız riske maruz bırakabilir.
- • Elektronik imzalar, ESIGN ve UETA kapsamında ABD ticari sözleşmelerinin büyük çoğunluğunda hukuken geçerlidir.
ABD İş Başlangıç Hukuk Kiti
LLC şablonları, NDA, Hizmet Sözleşmesi ve daha fazlası
ABD'de Sözleşmenin Geçerliliği ve Bağlayıcılığı
ABD sözleşme hukuku ağırlıklı olarak eyalet hukukuna dayanır; temel ilkeler common law'dan, mal satışına ilişkin kurallar ise Tekdüzen Ticaret Kanunu'ndan (UCC) türetilir. Belirli sözleşme türlerini incelemeden önce, bir sözleşmenin geçerli ve bağlayıcı olabilmesi için bir arada bulunması gereken beş unsuru kavramak zorunludur.
1. İcap (Offer)
Muhataba iletilen, icapcının kabul hâlinde bağlanma iradesini ortaya koyan açık ve kesin bir öneridir. İcap yeterince belirli şartları içermelidir — en azından taraflar, konu ve karşılık. Reklamlar ve fiyat listeleri, belirli ve sınırlayıcı ifadeler içermedikçe ('ilk gelen alır' gibi, belirli miktarla sınırlı) kural olarak müzakereye davet sayılır, bağlayıcı icap değildir. İcap, ayrı bir karşılıkla desteklenmedikçe (opsiyon sözleşmesi) veya kanunla geri alınamaz kılınmadıkça (UCC md. 2-205 kapsamında tacirler için kesin icap kuralı) kabul öncesinde her zaman geri alınabilir.
2. Kabul (Acceptance)
İcabın şartlarına koşulsuz olarak verilen onay beyanıdır. Common law'daki 'ayna kuralı' (mirror image rule) uyarınca, şartlarda yapılan her esaslı değişiklik kabul değil karşı icap niteliği taşır ve asıl icap reddedilmiş sayılır. UCC, tacirler arası işlemlerde bu kuralı esnetir: md. 2-207 uyarınca kesin bir kabul beyanı, ek veya farklı şartlar içerse dahi, kabul açıkça yeni şartlara rıza koşuluna bağlanmadıkça kabul olarak hüküm doğurur. Kabul, icapta belirlenen yöntemle bildirilmelidir; bir yöntem belirlenmemişse herhangi bir makul yöntem yeterlidir.
3. Karşılık / İvaz (Consideration)
Taraflar arasında karşılıklı olarak pazarlık edilen bir değer değişimidir — taahhüde karşı taahhüt, taahhüde karşı edim veya taahhüde karşı bir haktan feragat. Her iki tarafın da hukuki bir yükümlülük üstlenmesi veya hukuki bir menfaat sağlaması gerekir. Geçmiş edim (taahhütten önce zaten sağlanmış olan fayda) bu unsuru karşılamaz. Sembolik karşılık (bir opsiyon için 1 dolar) genel olarak yeterli kabul edilir. Karşılık bulunmaksızın yapılan bir anlaşma kural olarak bağlayıcı değildir; sınırlı istisnalar mevcuttur: estoppel (güven ilkesi), hayır vaatleri ve UCC kapsamında mevcut sözleşmelerin değiştirilmesi (md. 2-209, iyi niyetli değişiklikler için karşılık aramaz).
4. Ehliyet (Capacity)
Tarafların bağlayıcı bir sözleşme yapma ehliyetine sahip olması gerekir. Küçükler (çoğu eyalette 18 yaş altı), mahkemece akıl sağlığı yetersiz bulunan kişiler ve işlemin niteliğini kavrayamayacak derecede madde etkisinde olan kişiler ehliyetsiz sayılabilir. Ehliyetsiz kişilerin yaptığı sözleşmeler genel olarak iptal edilebilir (butlan değil) niteliktedir — ehliyetsiz taraf sözleşmeyi onaylama veya iptal etme seçeneğine sahiptir. Tüzel kişiler bakımından, sözleşmeyi imzalayan gerçek kişinin kuruluşu bağlayacak fiilî veya görünürde yetkiye sahip olması gerekir; bu yetki bulunmadığında tüzel kişi bağlanmayabilir.
5. Hukuka Uygunluk (Legality)
Sözleşmenin konusu ve amacı hukuka uygun olmalıdır. Suç işlemeye, dolandırıcılığa, ticareti makul olmayan biçimde kısıtlamaya veya kamu düzenini ihlâle yönelik anlaşmalar baştan itibaren geçersiz (batıl) olup hiçbir tarafa uygulanabilir hak sağlamaz. Hukuka aykırılık sözleşmenin yalnızca ayrılabilir bir bölümünü etkiliyorsa ve geçerli bir bölünebilirlik maddesi mevcutsa, kalan hükümler geçerliliğini koruyabilir. Bazı yargı çevrelerindeki mahkemeler, aşırı geniş kısıtlayıcı hükümleri tamamen geçersiz saymak yerine daraltma yoluyla yeniden düzenler.
Parol Evidence Kuralı (Sözlü Kanıt Yasağı)
Taraflar anlaşmalarını nihai ve bütünleşik bir yazılı belgeye dönüştürdüğünde, parol evidence kuralı sözleşme hükümlerine aykırı düşen önceki veya eşzamanlı sözlü ya da yazılı beyanların kanıt olarak ileri sürülmesini engeller. İyi hazırlanmış bir 'bütünlük maddesi' (entire agreement / merger clause), yazılı sözleşmenin önceki tüm müzakereleri, mutabakatları ve anlaşmaları geçersiz kıldığını beyan ederek bu korumayı pekiştirir. İstisnalar, hile, zorlama, karşılıklı yanılma, açıklama gerektiren belirsizlik veya geciktirici koşulun varlığının ispatına olanak tanır. Pratik sonucu önemlidir: kapsamlı bir yazılı sözleşme imzaladığınızda, önceki e-posta yazışmaları, sözlü vaatler veya taslak şart sayfaları sözleşmenin anlamını değiştirmek amacıyla kural olarak delil olarak kabul edilmez.
Bu bağlayıcılık ilkeleri, bu sayfada ele alınan tüm sözleşme türleri için geçerlidir. İster bir NDA, ister bir Hizmet Sözleşmesi, ister bir Bağımsız Yüklenici Sözleşmesi imzalıyor olun, anlaşmanın mahkemede ayakta kalıp kalmayacağını aynı temel gereklilikler belirler. Kurumsal sözleşmeler açısından, ABD'de LLC kurduğunuzda işletme sözleşmesinin (operating agreement) üyeler arasında aynı kurallara tâbi bir sözleşme niteliği taşıdığını unutmayın.
Yazılı Sözleşmeler Neden Vazgeçilmezdir
ABD sözleşme hukuku, kural olarak geçerli bir anlaşma için yazılı belge aramaz; sözlü sözleşmeler de hukuken bağlayıcı olabilir. Ancak ticari uyuşmazlıkların pratik gerçekliği, yazılı sözleşmeyi üç temel nedenle vazgeçilmez kılmaktadır.
Bağlayıcılık ve Statute of Frauds Kuralı
ABD'nin tüm eyaletlerinde düzenlenen Statute of Frauds kuralı, belirli sözleşme türlerinin geçerli olabilmesi için yazılı yapılmasını şart koşar: bir yıl içinde ifa edilemeyecek sözleşmeler, taşınmaz satışına ilişkin anlaşmalar, üçüncü kişinin borcunu üstlenme taahhütleri ve UCC Madde 2 kapsamında tutarı 500 doları aşan mal satış sözleşmeleri. Bu kategorilere giren bir sözleşme imzalı yazılı belge olmaksızın yapıldığında, aleyhine ileri sürülen tarafça iptal edilebilir nitelik taşır. Kanuni zorunluluğun ötesinde, birçok mahkeme yazılı sözleşme bulunmamasını bağlayıcı bir anlaşmanın mevcut olmadığının delili olarak değerlendirmektedir.
İspat Değeri
Yargılama veya tahkim sürecinde, özenle hazırlanmış yazılı sözleşme tarafların iradesinin en güvenilir kanıtıdır. ABD sözleşme hukukunun temel ilkelerinden olan parol evidence rule (sözlü kanıt yasağı), tam entegre bir yazılı sözleşmenin hükümlerinin, önceki veya eşzamanlı sözlü beyanlarla çeliştirilmesini kural olarak engeller. Bu ilke uyarınca yazılı belge, anlaşmanın kesin kaydı hâline gelir. Yazılı sözleşme bulunmadığında uyuşmazlıklar 'kim ne dedi' tartışmasına dönüşür ve sonuçlar öngörülemez hâl alır.
Uyuşmazlık Önleme ve Çözüm
Yazılı sözleşmeler, açık beklentiler ortaya koyarak uyuşmazlıkları doğmadan önler. Kapsamlı bir sözleşme, öngörülebilir olasılıkları düzenler: bir sürenin kaçırılması hâlinde ne olacağı, kapsam değişikliklerinin nasıl yönetileceği, hangi risklerin hangi tarafa ait olduğu ve ilişkinin nasıl sona ereceği. Uyuşmazlık yine de çıktığında, yetki şartı ve tahkim maddeleri onu önceden belirlenmiş bir mercie ve öngörülebilir usul kurallarına yönlendirir. Sınır ötesi ilişkilerde bu hükümler özellikle değerlidir; aylarca sürebilecek ve ciddi avukatlık masraflarına yol açabilecek yetki uyuşmazlıklarını baştan ortadan kaldırır.
ABD Ticari Faaliyetleri İçin Sözleşme Türleri
Aşağıdaki sözleşme türleri, ABD'de veya ABD ile ticari faaliyet yürüten işletmelerin en sık karşılaştığı ilişki biçimlerini kapsar. Her tür farklı bir işlev üstlenir; uygulamada tek bir ticari ilişki, bu sözleşmelerin birkaçının bir arada kullanılmasını gerektirebilir.
Gizlilik Sözleşmesi (NDA)
Taraflar arasında paylaşılan gizli bilgilerin korunmasını düzenler. Gizli bilginin tanımını, izin verilen açıklamaları, yükümlülük süresini ve ihlâl hâlinde başvurulacak yolları belirler. İş fikirleri, ticari sır niteliğindeki süreçler, müşteri listeleri veya finansal veriler paylaşılmadan önce imzalanmalıdır. Karşılıklı NDA her iki tarafı korurken, tek taraflı NDA yalnızca bilgiyi açıklayan tarafı korur.
Hizmet Sözleşmesi
Sunulacak profesyonel hizmetin kapsamını, teslim edilecek çıktıları, ödeme koşullarını, takvimini ve genel şartlarını düzenler. Müşteri ile hizmet sağlayıcı arasındaki ilişkinin hukuki temelini oluşturur. Kabul kriterleri, revizyon sınırları, masraf iadesi ve kapsam değişikliği hâlinde izlenecek prosedür açıkça ele alınmalıdır. Danışmanlık, pazarlama, tasarım ve teknoloji hizmetleri için sektöre özgü varyasyonlar mevcuttur.
Bağımsız Yüklenici Sözleşmesi
İstihdam ilişkisi dışında yüklenici olarak hizmet alımını düzenler. İşçi sınıflandırmasının doğru yapılması kritik öneme sahiptir; yanlış sınıflandırma IRS cezalarına, geriye dönük vergi yükümlülüklerine ve eyalet iş hukuku ihlâllerine yol açabilir. Yüklenicinin iş yapma yöntemini ve çalışma takvimini belirleme serbestisi, kendi araç gereçlerini kullanması, başka müşterilerle çalışabilmesi ve çalışan haklarından yararlanmaması açıkça düzenlenmelidir. Fikri mülkiyet devri hükümleri ve vergi kimlik belgesi (W-9 veya W-8BEN) gereklilikleri de sözleşmede yer almalıdır.
Serbest Çalışan Hizmet Sözleşmesi
Proje bazlı hizmet sunan serbest çalışan profesyoneller için özel olarak düzenlenmiştir. Proje kapsamı ve aşamalarını, revizyon haklarını ve sınırlarını, ödeme takvimini (avans, ara ödemeler, nihai ödeme) ve ortaya çıkan eserin mülkiyetini kapsar. Not: New York City'nin Freelance Isn't Free Act düzenlemesi, tutarı 800 dolar ve üzeri işlerde yazılı sözleşme yapılmasını ve ödemenin zamanında yapılmasını zorunlu kılar. Benzer düzenlemeler başka yargı çevrelerinde de yürürlüktedir veya yasalaşma aşamasındadır.
Influencer Sözleşmesi
Marka iş birlikleri, sponsorlu içerik üretimi ve sosyal medya ortaklıklarını düzenler. FTC bilgilendirme yükümlülüklerini (reklam beyanı kuralları), içerik onay süreçlerini, üretilen içeriğin kullanım hakları ve lisansını, münhasırlık dönemini, performans ölçütlerini ve ödeme yapısını (sabit ücret, gönderi başına ücret, bağlı kuruluş komisyonu) kapsar. Platform bazında geçerli reklam politikalarına uyum sağlanması zorunludur.
İş Sözleşmesi (Employment Agreement)
İşveren ile çalışan arasındaki iş ilişkisini resmi olarak düzenler. Pozisyon ve görev tanımını, ücret ve yan hakları, çalışma düzenini, belirsiz veya belirli süreli istihdam statüsünü, gizlilik yükümlülüklerini, rekabet yasağı ve müşteri ayartmama taahhütlerini ve fesih koşullarını kapsar. ABD'de iş ilişkisi kural olarak "at-will" niteliktedir (her iki taraf herhangi bir hukuka uygun sebeple ilişkiyi sonlandırabilir); ancak sözleşme hükümleriyle bu kural değiştirilebilir. Federal düzenlemelere (FLSA, Title VII) ve uygulanabilir eyalet iş hukukuna uyum zorunludur.
Ortaklık / Operating Agreement
Bir ortaklığın veya LLC'nin iç yönetim yapısını belirler. Ortaklık paylarını, sermaye katkılarını, kâr ve zarar dağılımını, yönetim yetkisini, oy haklarını, pay devir kısıtlamalarını, alım-satım hükümlerini ve tasfiye usullerini düzenler. LLC'ler açısından Operating Agreement en temel yönetim belgesidir; üye hakları, yönetici yetkileri ve kritik kararlar için izlenecek prosedürler bu belgeyle şekillenir. Operating Agreement bulunmadığında eyaletin varsayılan hükümleri uygulanır; bu hükümler tarafların gerçek iradesiyle örtüşmeyebilir.
Lisans Sözleşmesi
Fikri mülkiyet haklarının (marka, patent, telif, yazılım, ticari sır) belirli koşullar altında kullanımına izin verir. Lisansın münhasır veya münhasır olmayan niteliğini, geçerli olduğu bölge ve süreyi, izin verilen kullanım biçimlerini, alt lisans haklarını, lisans bedeli yapısını, kalite kontrol standartlarını ve sona erme koşullarını belirler. Mülkiyetin tamamen devredildiği fikri mülkiyet devir sözleşmesinden farklıdır. Yazılım lisanslarında SaaS lisansı, süresiz lisans ve açık kaynak lisans uyumluluğu ayrımları önem taşır.
Tehlikeli Hükümler ve Dikkat Edilmesi Gereken Maddeler
Belirli sözleşme hükümleri, taraflardan birini orantısız bir riske maruz bırakabilir. Herhangi bir sözleşmeyi incelerken — özellikle karşı tarafın hazırladığı metinlerde — aşağıdaki düzenlemelere dikkat edilmelidir.
Sınırsız Tazmin Yükümlülüğü
Üst sınır içermeyen bir tazmin maddesi, tazmin eden tarafı sınırsız mali sorumluluğa maruz bırakır. Dengeli ticari sözleşmelerde tazmin yükümlülüğü genellikle toplam sözleşme bedeli veya bunun belirli bir katı ile sınırlandırılır; ağır ihmal, kasıt veya fikri mülkiyet ihlâli gibi hâller bu sınırlamanın dışında tutulabilir. 'Her türlü talep, kayıp ve zararı' herhangi bir sınır olmaksızın tazmin etmeyi öngören bir hüküm ciddi bir risk göstergesidir. Bir üst sınır müzakere edin veya en azından kapsamın yalnızca kendi ihlâlinizden doğrudan kaynaklanan taleplerle daraltılmasını sağlayın.
Orantısız Rekabet Yasağı Kayıtları
Rekabet yasağı maddeleri, kapsam, süre ve coğrafi alan bakımından makul olmalıdır; aksi hâlde uygulanabilirlik kazanamazlar. Dünya genelinde beş yıl boyunca her türlü rekabetçi faaliyeti yasaklayan bir hüküm, ABD eyaletlerinin büyük çoğunluğunda geçersiz kabul edilir. Güncel eğilimler, uygulamanın daraltılması yönündedir: FTC çalışanlar için geniş kapsamlı bir rekabet yasağı yasağı önermiş (hâlihazırda mahkemede tartışılmaktadır) ve California, Oklahoma, North Dakota gibi eyaletler rekabet yasağını büyük ölçüde yasaklamıştır. Uygulanabilir olduğu eyaletlerde dahi mahkemeler makullük testi uygular. Rekabet yasağının belirli bir sektörle, tanımlı bir bölgeyle ve orantılı bir süreyle (genellikle 6-24 ay) sınırlı tutulmasını sağlayın.
Tek Taraflı Fesih Hakkı
Bir tarafa sebep göstermeksizin dilediği zaman fesih hakkı tanırken diğer tarafı sözleşme süresinin tamamına bağlayan hüküm, temel bir dengesizlik yaratır. Dengeli sözleşmelerde fesih hakkı simetrik olmalıdır: her iki taraf da kolaylık feshi (makul bir bildirim süresiyle, genellikle 30-90 gün) veya haklı sebeple fesih (esaslı ihlâl ve giderim süresi öngörülerek) hakkına sahip olmalıdır. Fesih hâlinde, halihazırda ifa edilmiş işlerin bedelini alma hakkını ortadan kaldıran hükümlere de ayrıca dikkat edin.
Belirsiz veya Aşırı Geniş Fikri Mülkiyet Devri
Önceden mevcut fikri mülkiyet ile projeye özgü çıktıları birbirinden ayırmadan 'sözleşme süresi boyunca üretilen tüm fikri mülkiyeti' devreden bir madde, hizmet sağlayıcıyı temel iş varlıklarından yoksun bırakabilir. Doğru düzenlenmiş bir fikri mülkiyet hükmü şunları açıkça belirlemelidir: (a) sahibinde kalan mevcut fikri mülkiyet; (b) ödemenin tamamlanması üzerine müşteriye devredilen proje çıktıları; (c) çıktılara dahil edilen arka plan fikri mülkiyeti için verilen lisanslar; (d) hizmet sağlayıcının çalışma sürecinde edindiği genel beceri ve bilgiyi kullanma hakkı (residual knowledge rights).
Otomatik Yenileme Tuzakları
Otomatik yenileme (evergreen) maddeleri, taraflardan biri belirli süre öncesinde bildirimde bulunmadıkça sözleşmeyi ardışık dönemler için sessizce uzatır. Risk şudur: dar bir bildirim penceresi (örneğin 'yenileme tarihinden en erken 90, en geç 60 gün önce yazılı bildirim yapılmalıdır') bir günlük gecikmeyle dahi tarafı istenmeyen bir yenilemeye bağlayabilir. Bildirim süresini dikkatle inceleyin, çıkış tarihini takviminize kaydedin ve mümkünse daha geniş bildirim pencereleri veya daha kısa yenileme süreleri müzakere edin.
Tek Taraflı Değişiklik Hükümleri
Bir tarafın karşı tarafın yazılı onayı olmaksızın fiyat, kapsam, hizmet düzeyi veya yükümlülük gibi esaslı şartları değiştirmesine olanak tanıyan maddelerdir. Müzakere edilen ticari sözleşmelerde değişiklikler karşılıklı yazılı mutabakat gerektirmelidir. 'Şirket bu şartları herhangi bir zamanda değiştirme hakkını saklı tutar' şeklindeki hüküm, tüketici tıkla-kabul et sözleşmelerinde yaygın olmakla birlikte, her iki tarafın müzakere gücüne sahip olduğu B2B sözleşmelerde ciddi bir tehlike işaretidir. Bu tür maddeler sözleşmeyi fiilen 'göstermelik' (illusory) kılabilir — bir taraf yükümlülüklerini istediği gibi değiştirebiliyorsa, diğer tarafın karşılığı (consideration) zayıflamış olur. Karşılıklı onay şartı veya en azından bildirim ve çıkış mekanizması müzakere edin.
Kendi Yargı Çevreniz Dışında Yetki Şartı
Uyuşmazlıkların uzak veya elverişsiz bir yargı çevresinde çözülmesini gerektiren yetki şartı maddeleri önemli pratik yükler getirir: seyahat masrafları, yerel avukat tutulması, yerel usul kurallarına yabancılık ve karşı tarafın sahasında dava takip etmenin psikolojik dezavantajı. ABD mahkemeleri yetki şartı maddelerini M/S Bremen v. Zapata Off-Shore Co. (1972) kararıyla belirlenen ölçüt çerçevesinde, madde makul olmadıkça, hile yoluyla elde edilmedikçe veya uygulanması kamu düzenini ihlâl etmedikçe geçerli sayar. ABD LLC'si aracılığıyla faaliyet gösteren bir Türk iş insanı için uzak bir ABD eyaletinde dava açılmasını gerektiren bir madde, Amerikan tarafa Türkiye'de yargılama gerektiren bir madde kadar külfetli olabilir. Mümkünse tarafsız bir forum veya kendi yargı çevreniz için müzakere edin. Sınır ötesi sözleşmelerde, uygulanacak hukuk analizinde tartışıldığı gibi tarafsız bir tahkim yeri ile tahkim şartı çoğu zaman en hakkaniyetli çözümdür.
Temel Sözleşme Unsurları
Sözleşme türü ne olursa olsun, aşağıdaki beş unsur iyi hazırlanmış her ticari sözleşmede yer alır. Her biri farklı bir risk kategorisini düzenler ve somut işleme uygun olarak kaleme alınmalıdır.
Uygulanacak Hukuk (Choice of Law)
Sözleşmenin yorumlanması ve uygulanması bakımından hangi yargı çevresinin maddi hukukunun geçerli olacağını belirler. Bu madde, belirsiz hükümlerin nasıl yorumlanacağından ihlâl hâlinde başvurulabilecek hukuki yollara kadar her şeyi şekillendirir.
Ticari sözleşmelerde New York hukuku baskın tercih konumundadır. NY GOL § 5-1401 uyarınca, bedeli 250.000 dolar ve üzeri sözleşmelerin tarafları, eyaletle herhangi bir bağlantıları bulunmasa dahi New York hukukunu seçebilir. New York mahkemeleri kapsamlı bir ticari içtihat birikimi geliştirmiştir ve bu durum öngörülebilir sonuçlar sağlar. Delaware hukuku kurumsal yönetim meseleleri için tercih edilirken, tüketici koruma düzenlemeleri veya iş hukuku devreye girdiğinde California hukuku gündeme gelebilir. Uygulanacak hukuk maddesi, yetki şartından (forum selection clause) ayrı tutulmalıdır: birincisi hangi hukukun uygulanacağını, ikincisi uyuşmazlığın nerede görüleceğini belirler.
Uyuşmazlık Çözümü
Uyuşmazlıkların çözüm mekanizmasını belirler: belirli bir mahkemede dava, belirlenen bir kurum nezdinde tahkim veya kademeli süreç (önce müzakere, ardından arabuluculuk, akabinde tahkim veya dava). Bu tercih maliyet, hız, gizlilik ve sınır ötesi tenfiz kabiliyeti üzerinde doğrudan etkiye sahiptir.
Uluslararası işlemlerde, tanınmış bir kurumu (ICC, AAA-ICDR, LCIA) ve tarafsız bir tahkim yerini belirleyen tahkim şartı standart yaklaşımdır. Tahkim maddesi şunları açıkça belirlemelidir: hakem sayısı (küçük uyuşmazlıklarda bir, karmaşık meselelerde üç), yargılama dili, tahkim yeri (hukuki anlamda) ve kararın kesin ve bağlayıcı olup olmadığı. İyi kaleme alınmış bir tahkim şartı, 'patolojik' hükümlerden kaçınır — iç çelişki taşıyan, mevcut olmayan bir kuruma atıfta bulunan veya tarafların tahkime gerçekten rıza gösterip göstermediği konusunda belirsizlik yaratan düzenlemeler.
Fikri Mülkiyet
Ortaya çıkan eser, mevcut fikri mülkiyet ve türev çalışmalar üzerindeki mülkiyet ve kullanım haklarını belirler. ABD telif hukuku (17 U.S.C. § 201) uyarınca, bağımsız yüklenicilerin ürettiği eserler — geçerli bir 'work made for hire' sözleşmesi bulunmadıkça veya haklar yazılı olarak açıkça devredilmedikçe — kural olarak işi veren tarafa değil, yükleniciye aittir.
Bu varsayılan kural birçok işletmeyi hazırlıksız yakalar. Doğru düzenlenmiş bir fikri mülkiyet maddesi şunları içermelidir: (a) tüm proje çıktılarının ödemenin tamamlanması üzerine yazılı olarak devri; (b) mevcut fikri mülkiyetin sahibinde kalması, ancak müşteriye çıktılara dahil edildiği ölçüde kullanım lisansı verilmesi; (c) uygulanabilir olduğunda manevi hakların düzenlenmesi; (d) tescil ve hak takibi süreçlerinde iş birliği yükümlülükleri. Yazılım alanında kaynak kodu emaneti (source code escrow), açık kaynak lisans uyumluluğu ve API kullanım hakları gibi ek hususlar da değerlendirilmelidir.
Sorumluluk Sınırlaması
Bir tarafın diğerinden talep edebileceği toplam tutara üst sınır getirir ve belirli zarar türlerini kapsam dışı bırakır. Bu madde, ticari sözleşmelerde mali riskin yönetilmesinde birincil araçtır.
Tipik bir yapı şu şekildedir: (1) önceki 12 ayda ödenen bedel veya toplam sözleşme bedeli tutarında genel sorumluluk tavanı; (2) dolaylı, arızi, sonuç olarak doğan ve cezai nitelikteki zararların kapsam dışı bırakılması; (3) belirli yüksek riskli yükümlülükler (gizlilik ihlâli, fikri mülkiyet ihlâli, üçüncü taraf taleplerinde tazmin) için tavandan istisna. Sorumluluk sınırlama maddelerinin uygulanabilirliği eyalete göre değişir; bazı yargı çevreleri ağır ihmal veya kasıt hâlinde sınırlamaya izin vermez. Tüketici sözleşmelerinde bu maddeler, eyalet tüketici koruma kanunları kapsamında ek denetime tâbi tutulabilir.
Fesih
Sözleşme ilişkisinin nasıl sona ereceğini belirler. Sona erme; sürenin dolması, karşılıklı mutabakat, kolaylık feshi veya haklı sebeple fesih yoluyla gerçekleşebilir. Fesih maddesi tarafların çıkış haklarını ve ilişkinin sona ermesinin hukuki sonuçlarını düzenler.
Kapsamlı bir fesih maddesi dört temel konuyu ele alır. Birincisi, haklı sebeple fesih: esaslı ihlâlin ne anlama geldiğini ve ihlâl eden tarafa giderim süresi tanınıp tanınmadığını belirler (genellikle 15-30 gün). İkincisi, kolaylık feshi: tarafların önceden yazılı bildirimde bulunarak sebep göstermeksizin sözleşmeyi sona erdirme hakkıdır. Üçüncüsü, feshin sonuçları: birikmiş ödeme yükümlülüklerinin, devam eden gizlilik görevlerinin ve sürmekte olan işlerin akıbetini düzenler. Dördüncüsü, geçerliliğini koruyacak hükümler (survival): fesihten sonra da yürürlükte kalacak maddeleri kapsar — genellikle gizlilik, fikri mülkiyet, sorumluluk sınırlaması ve uyuşmazlık çözümü. Açık fesih hükümleri bulunmadığında ticari ilişkinin tasfiyesi öngörülemez ve maliyetli bir sürece dönüşür.
ABD İş Başlangıç Hukuk Kiti
LLC şablonları, NDA, Hizmet Sözleşmesi ve daha fazlası
Uluslararası Sözleşme Tenfizi
ABD-Türkiye ticaret hattında faaliyet gösteren taraflar için, yargı kararlarının ve tahkim kararlarının sınır ötesinde tenfiz edilebilirliği pratik açıdan kritik bir meseledir. Uyuşmazlık çözümü için seçilen mekanizma, sonucun karşı tarafın ülkesinde icra edilip edilemeyeceğini doğrudan belirler.
ABD Mahkeme Kararlarının Türkiye'de Tenfizi
ABD ile Türkiye arasında karşılıklı mahkeme kararlarının tanınmasına ilişkin ikili bir anlaşma bulunmamaktadır. Türkiye ayrıca 2005 tarihli Lahey Mahkeme Seçimi Sözleşmesi'ni de onaylamamıştır. Bu nedenle, bir ABD mahkeme kararının Türkiye'de icrası için 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) madde 50-59 kapsamında Türk asliye hukuk mahkemesinde tenfiz davası açılması gerekmektedir. Türk mahkemeleri şu hususları inceler: (a) kararı veren mahkemenin Türk milletlerarası özel hukuk ilkeleri uyarınca yetkili olup olmadığı; (b) kararın kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine aykırı bulunmaması; (c) davalıya usulüne uygun tebligat yapılmış ve savunma hakkının yeterli ölçüde tanınmış olması; (d) karşılıklılık koşulu — Türk mahkeme kararlarının kararı veren ülkede tanınıp tanınmadığı. ABD ile Türkiye arasında karşılıklılığın yeterince yerleşmemiş olması nedeniyle, ABD mahkeme kararlarının Türkiye'de tenfizi belirsizlik taşımaktadır.
Türk Mahkeme Kararlarının ABD'de Tenfizi
ABD'de yabancı mahkeme kararlarının tanınmasına ilişkin federal düzeyde bir yasa bulunmamaktadır. Her eyalet kendi çerçevesini uygular: çoğu eyalet 2005 tarihli Uniform Foreign-Country Money Judgments Recognition Act'i veya 1962 tarihli öncülünü benimsemiştir. Bu düzenlemeler kapsamında Türk para alacağına ilişkin kararlar şu koşullarla tanınabilir: Türk mahkemesinin yetkili olması, yargılama sürecinin âdil yürütülmüş olması ve kararın kesinleşmiş bulunması. Tanımama sebepleri arasında usul hakkının ihlâli, şahsi yetki yokluğu ve kararın tanıyan eyaletin kamu düzenine açıkça aykırılığı yer alır. Uluslararası ticari uyuşmazlıklarda sıkça başvurulan New York mahkemeleri, CPLR Madde 53 kapsamında yabancı kararların tanınmasına ilişkin gelişmiş bir içtihat birikimine sahiptir.
Tahkim: Pratik Çözüm Yolu (New York Sözleşmesi)
Sınır ötesi mahkeme kararlarının tenfizindeki belirsizlikler göz önüne alındığında, uluslararası ticari tahkim ABD-Türkiye sözleşmeleri için en güvenilir tenfiz mekanizmasını sunar. Hem ABD hem de Türkiye, 1958 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizine İlişkin New York Sözleşmesi'ne taraftır. Bu sözleşme uyarınca, bir taraf devlette verilen hakem kararları diğer tüm taraf devletlerin mahkemeleri tarafından tanınmak ve tenfiz edilmek zorundadır; ret sebepleri sınırlı tutulmuştur (Madde V). Bu durum, sınır ötesi icra kabiliyetine ihtiyaç duyan taraflar için tahkim şartını sözleşmenin en kritik hükmü hâline getirir. Önerilen yaklaşım: saygın bir tahkim kurumu seçilmesi (ICC, AAA-ICDR veya Türkiye bağlantılı uyuşmazlıklar için ISTAC), tarafsız bir tahkim yeri belirlenmesi (Cenevre, Londra veya Paris yaygın tarafsız seçeneklerdir) ve yargılama dilinin açıkça belirtilmesi.
Hukuki İnceleme Ne Zaman Gereklidir
Her sözleşme için avukat desteği zorunlu değildir. Hukuki danışmanlık alma kararı, işlemin karmaşıklığına, söz konusu tutarlara ve taraflar arasındaki müzakere gücü dengesine göre şekillenmelidir. Aşağıdaki çerçeve pratik bir yol haritası sunar.
Şablon Yeterli Olabilir
- • Ön görüşmeler için standart NDA
- • Tutarı 5.000 doların altındaki basit serbest çalışan anlaşmaları
- • Daha önce incelenen formlarla bilinen karşı taraflarla tekrarlanan işlemler
- • Kurum içi ekip anlaşmaları ve standart işe alım belgeleri
Hukuki İnceleme Tavsiye Edilir
- • Bedeli 25.000 dolar ve üzeri sözleşmeler
- • Fikri mülkiyet devri veya münhasır lisans içeren anlaşmalar
- • Rekabet yasağı veya pay sahipliği hükümleri içeren iş sözleşmeleri
- • Karşı tarafın hazırladığı sözleşmeler (aleyhe hükümler açısından inceleme)
- • Otomatik yenilemeli çok yıllık taahhütler
Avukat Desteği Zorunludur
- • Tenfiz gereksinimi olan sınır ötesi sözleşmeler
- • Ortaklık yapısını belirleyen ortaklık veya operating agreement
- • Kamu kurumlarıyla veya düzenlemeye tâbi sektörlerde yapılan sözleşmeler
- • Gayrimenkul, menkul kıymet veya birleşme-devralma işlemleri
- • Karşı tarafın avukatla temsil edildiği, sizin edilmediğiniz durumlar
Maliyet perspektifi: ABD'de bir avukatın temel sözleşme incelemesi, karmaşıklığa göre genellikle 500-2.500 dolar arasında değişir. Sıfırdan hazırlama ise 1.500-10.000 dolar ve üzeri tutabilir. Bu rakamları, kötü hazırlanmış bir sözleşmenin olası maliyetiyle karşılaştırın: ABD federal mahkemelerinde basit bir ticari uyuşmazlığın dava masrafları ortalama 50.000-100.000 dolar ve üzeridir.
İmza Sonrası Sözleşme Yönetimi
Sözleşmeyi imzalamak sürecin sonu değil, devam eden bir yönetim yükümlülüğünün başlangıcıdır. Kritik tarihlerin, değişikliklerin ve uyum gerekliliklerinin takip edilmemesi, önlenebilir uyuşmazlıkların ve mali kayıpların yaygın bir sebebidir.
Sözleşme Değişikliği Usulü
Çoğu ticari sözleşme, tüm değişikliklerin yazılı yapılmasını ve her iki tarafça imzalanmasını şart koşan bir 'sözlü değişiklik yasağı' hükmü içerir. Bu koşula riayet edin; şartları değiştirmeye yönelik sözlü mutabakatlar, her iki taraf yeni anlayışa göre davranmış olsa dahi uygulanamaz hâle gelebilir. Her değişiklik, orijinal sözleşmeye atıf yapan, değiştirilen hükümleri açıkça tespit eden ve her iki tarafın yetkili temsilcileri tarafından imzalanan numaralı bir ek protokol olarak belgelenmelidir. Tüm değişiklikleri kronolojik olarak izleyen bir versiyon kaydı tutun.
Yenileme ve Süre Sonu Takibi
Kritik sözleşme tarihlerini en az 90 gün öncesinden uyaran bir takvim sistemi oluşturun: yenileme çıkış süreleri, bildirim dönemleri, teslimat tarihleri ve ödeme takvimleri. Otomatik yenilemeli sözleşmelerde, yenilememe bildirim penceresi açılmadan çok önce hatırlatıcı kurun. Çok yıllık bir sözleşmede kaçırılan çıkış tarihi, elverişsiz koşullara bağlı kalınmasıyla sonuçlanabilir. Her sözleşmenin karşı tarafını, yürürlük tarihini, süresini, yenileme hükümlerini, uygulanacak hukuku ve temel yükümlülüklerini kayıt altına alan merkezi bir sözleşme defteri tutun; yapılandırılmış bir elektronik tablo bile bu amaca hizmet edebilir.
Dijital İmza ve Sözleşme İmzalama
Federal ESIGN Yasası (15 U.S.C. md. 7001 vd.) ve çoğu eyaletin benimsediği UETA kapsamında, elektronik imzalar ticari sözleşmelerin büyük çoğunluğunda el yazısı imzalarla hukuken eşdeğerdir. DocuSign, HelloSign (artık Dropbox Sign) ve Adobe Sign gibi platformlar, her imzacının kimliğini, zaman damgasını, IP adresini ve e-posta onaylarını belgeleyen kapsamlı denetim izleri üretir; tüm bu veriler imza sürecinin kanıtı olarak işlev görür. E-imza geçerliliğinin istisnaları arasında vasiyetnameler, belirli vakıf senetleri, bazı UCC işlemleri (kıymetli evraklar) ve mahkeme kararları yer alır. Türk muhatapları içeren uluslararası işlemlerde, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu nitelikli elektronik imzayı el yazısı imza ile aynı hukuki etkiye sahip olarak kabul eder. E-imza platformları kullanılırken, nihai imzalı PDF'in değişikliğe karşı korumalı bir sertifika içerdiğinden ve tüm tarafların imzadan hemen sonra eksiksiz bir kopya aldığından emin olun.
Kayıt Tutma ve Uyum
İmzalanmış asılları (veya geçerli elektronik imzalı onaylı dijital kopyaları) tüm sözleşme ve eklerinin, sözleşme süresi artı uygulanacak zamanaşımı süresi boyunca — New York'ta yazılı sözleşmeler için genellikle 6 yıl — muhafaza edin. İlgili yazışmaları, iş değişikliği taleplerini ve ifaya ilişkin kayıtları sözleşmeyle birlikte saklayın. Mevzuat uyumu (vergi, istihdam, ihracat kontrolleri) açısından, talep üzerine ibraz edilebilecek ayrı uyum dosyaları oluşturun. Uyuşmazlık hâlinde, eksiksiz bir belge kaydı sunabilme kapasiteniz — imzalı sözleşme, tüm değişiklikleri, ilgili yazışmalar ve ifa kanıtları — çoğu zaman belirleyici etken olmaktadır.
Gizlilik ve Veri Koruma Sözleşmeleri
Kişisel veri toplayan, işleyen veya aktaran işletmeler giderek karmaşıklaşan bir düzenleyici çerçeve içinde faaliyet gösterir. Veri korumayı destekleyen sözleşme altyapısı, genel ticari sözleşmelerden farklıdır ve hem uyumluluk hem de risk dağılımı işlevlerini yerine getirir. Kamuya yönelik bilgilendirme belgesi için Gizlilik Politikası şablonumuza; web sitesi koşulları için Kullanım Koşulları şablonumuza bakınız.
Veri İşleme Sözleşmesine (DPA) Ne Zaman İhtiyaç Duyarsınız
Veri İşleme Sözleşmesi, veri sorumlusu (işleme amaç ve araçlarını belirleyen kuruluş) ile veri işleyen (veri sorumlusu adına veri işleyen kuruluş) arasında bağlayıcı bir sözleşmedir. Kişisel verilerin işlenmesi için bir üçüncü tarafı görevlendirdiğiniz her durumda — bulut barındırma sağlayıcısı, e-posta pazarlama platformu, bordro hizmeti veya analitik aracı olsun — DPA hukuken zorunludur. DPA'da şu hususlar belirtilmelidir: işlemenin konusu ve süresi, işlemenin niteliği ve amacı, kişisel veri türleri ve ilgili kişi kategorileri, veri sorumlusunun yükümlülükleri ve hakları, veri işleyenin alt işleyiciler, güvenlik önlemleri, ihlâl bildirim süreleri, sona ermede verilerin iadesi veya silinmesi ve denetim hakları konusundaki yükümlülükleri.
Uygulanabilir Düzenleyici Çerçeveler
GDPR (EU/EEA)
Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR), kuruluş yeri ne olursa olsun, AB/AEA'daki bireylerin kişisel verilerini işleyen her kuruluşa uygulanır. Madde 28, veri sorumlusu ile veri işleyen arasında yazılı bir sözleşme (DPA) yapılmasını zorunlu kılar. AB müşterilerine hizmet veren ABD merkezli işletmelerin GDPR uyumu için tüm veri işleyenlerle DPA imzalaması, her işleme faaliyeti için belgelenmiş hukuki dayanak bulundurması, tasarımdan itibaren gizlilik (privacy-by-design) ilkesini uygulaması ve uluslararası veri transferleri için uygun güvenceler sağlaması gerekmektedir. Uyumsuzluk yaptırımları 20 milyon Euro'ya veya küresel yıllık cironun %4'üne (hangisi yüksekse) ulaşabilir.
CCPA / CPRA (California)
Kaliforniya Tüketici Gizlilik Yasası (CPRA ile değişik), bir işletme adına kişisel bilgi işleyen kuruluşlarla yazılı 'hizmet sağlayıcı' veya 'yüklenici' sözleşmesi yapılmasını şart koşar. Bu sözleşmeler, hizmet sağlayıcının bilgiyi satmasını veya paylaşmasını yasaklamalı, kullanımı sözleşmede belirlenen amaçlarla sınırlandırmalı, CCPA'nın öngördüğü düzeyde gizlilik koruması gerektirmeli ve işletmeye uyumluluk denetimi hakkı tanımalıdır. Benzer kapsamlı eyalet gizlilik yasaları Virginia, Colorado, Connecticut, Utah, Iowa, Indiana, Tennessee, Montana, Texas, Oregon ve diğer eyaletlerde yürürlüktedir veya yasalaşma aşamasındadır.
KVKK (Turkey)
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), GDPR modelini yakından takip eder. KVKK, veri sorumlularına ve veri işleyenlere yükümlülükler getirir, işleme kategorisine bağlı olarak açık veya zımnî rıza arar ve uluslararası veri aktarımını Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından yeterli koruma düzeyi bulunduğu tespit edilen ülkelerle veya tarafların Kurul onaylı yazılı taahhütlerle yeterli güvence sağladığı durumlarla sınırlandırır. Hem ABD hem Türkiye'de faaliyet gösteren işletmelerin KVKK ve GDPR uyum gerekliliklerini eş zamanlı olarak ele alması, özellikle sınır ötesi veri aktarım mekanizmalarına dikkat göstermesi zorunludur.
Uluslararası Veri Transferleri İçin Standart Sözleşme Hükümleri
Standart Sözleşme Hükümleri (SCC'ler), Avrupa Komisyonu tarafından kabul edilen, kişisel verilerin AB/AEA'dan üçüncü ülkelere aktarılması için yeterli güvence sağlayan önceden onaylanmış sözleşme şartlarıdır. Güncel SCC'ler (Haziran 2021'de kabul edilen) dört senaryoyu kapsayan modüler bir yapı benimser: sorumluden sorumluya, sorumluden işleyene, işleyenden işleyene ve işleyenden sorumluya. SCC'lerin imzalanmasına ek olarak, işletmelerin alıcı ülkenin hukuki çerçevesinin AB'deki korumaya esasen eşdeğer koruma sağlayıp sağlamadığını değerlendiren bir Transfer Etki Değerlendirmesi yapması gerekmektedir. AB kökenli verilerin söz konusu olduğu ABD-Türkiye veri akışlarında, SCC'lerin ek teknik ve organizasyonel önlemlerle desteklenmesi gerekebilir. KVKK kapsamında, Türk veri koruma otoritesi Türkiye'den yapılacak sınır ötesi aktarımlar için benzer nitelikte yazılı taahhütler isteyebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
ABD İş Başlangıç Hukuk Kiti
ABD'deki işinizi başlatmak için ihtiyacınız olan her şey
- ✓LLC İşletme Sözleşmesi şablonu
- ✓NDA şablonu (EN/TR)
- ✓Hizmet Sözleşmesi şablonu (EN/TR)
İlgili Sayfalar
Bu Maddeyi Kaynak Göster
EchoLegal, “ABD'de İş Yapanlar İçin Sözleşmeler,” EchoLegal Hukuk Ansiklopedisi, v1.0 (son güncelleme 25 Oca 2026), https://echo-legal.com/tr/amerika/abdde-is-yapanlar-icin-sozlesmeler.
ABD'de İş Yapanlar İçin Sözleşmeler, EchoLegal Hukuk Ansiklopedisi (son güncelleme 25 Oca 2026), https://echo-legal.com/tr/amerika/abdde-is-yapanlar-icin-sozlesmeler.
ecl-gde-00003Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Sözleşme şablonları, somut durumunuza ve tâbi olduğunuz hukuk düzenine uygun biçimde yetkili bir avukat tarafından incelenmeli ve uyarlanmalıdır.